بر اساس بررسی‌های صورت‌گرفته توسط کمپین حقوق بشر بلوچستان، دست‌کم ۱۱ زندانی بلوچ در سه زندان مرکزی زاهدان، وکیل آباد مشهد و قزل حصار کرج با اتهامات سیاسی و امنیتی به اعدام محکوم شده‌اند.
این زندانیان درر وندی غیرشفاف و ناعادلانه، بدون رعایت استانداردهای یک دادرسی منصفانه، به اعدام محکوم شده‌اند. آنها یا به وکیل دسترسی نداشته‌اند یا دسترسی‌شان به وکیل بسیار محدود و کنترل‌شده بوده است. همچنین، شکنجه‌های شدید روحی و جسمی برای اخذ اعترافات اجباری علیه خود، بخشی از مراحل بازجویی این افراد بوده است.
این ۱۱ زندانی بلوچ به دلیل مقاومت در برابر همکاری‌های امنیتی، مورد تهدید و آزار بیشتری قرار گرفته‌اند. در مواردی نیز به خانواده‌های آنان گفته شده تنها در صورت همکاری با نهادهای امنیتی یا اجرای مأموریت‌های خاص، احتمال لغو حکم یا تخفیف مجازات وجود دارد.
این افراد اکنون در شرایطی بسیار دشوار و در سلول‌های انفرادی یا بندهای امنیتی با امکاناتی محدود نگهداری می‌شوند. اطلاعات دقیقی از وضعیت جسمی، سلامت روان، یا رسیدگی پزشکی برخی از آنها در دست نیست. اتهامات سنگینی چون «اقدام علیه امنیت ملی»، «قتل نیروهای نظامی»، «عضویت در گروه‌های مسلح» و «همکاری با گروه‌های مخالف نظام» به آنها وارد شده، اما هیچ مدرک مستندی جز اعترافات اجباری اخذ شده همراه با شکنجه از متهمان، برای اثبات این اتهامات ارائه نشده و دفاعیات متهمان نیز در روند رسیدگی نادیده گرفته شده است.
این گزارش به معرفی اسامی و بررسی آخرین وضعیت پرونده این ۱۱ زندانی بلوچ می‌پردازد که اکنون با خطر قریب‌الوقوع اجرای حکم اعدام مواجه‌اند.
۱.عیدو شه‌بخش
زندان محل نگهداری: قزلحصار کرج
اتهام: بغی
محل صدور حکم: شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران
آخرین وضعیت: تایید در دیوان و ارجاع پرونده به شعبه اجرای احکام
۲.عبدالغنی شه‌بخش
زندان محل نگهداری: قزلحصار کرج
اتهام: بغی
محل صدور حکم: شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران
آخرین وضعیت: تایید در دیوان و ارجاع پرونده به شعبه اجرای احکام
۳.عبدالرحیم قنبر زهی گرگیج (رحیم میربلوچ)
زندان محل نگهداری: زندان قزلحصار کرج
اتهام: بغی
محل صدور حکم: شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران
آخرین وضعیت: تایید در دیوان و ارجاع پرونده به شعبه اجرای احکام
۴.سلیمان شه‌بخش
زندان محل نگهداری: زندان قزلحصار کرج
اتهام: بغی
محل صدور حکم: شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران
آخرین وضعیت: تایید در دیوان و ارجاع پرونده به شعبه اجرای احکام
این چهار زندانی بلوچ که در زندان قزلحصار کرج نگهداری می‌شوند، اخیراً پس از تأیید حکم اعدام‌شان توسط شعبه ۳۲ دیوان عالی کشور، پرونده شان به شعبه یک اجرای احکام دادسرای امنیت تهران ارجاع داده شده است. آنها در ۱۵ بهمن ۱۴۰۲ توسط شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی، به اتهام بغی از طریق عضویت در جمعیت‌های معارض و قیام مسلحانه علیه نظام، به اعدام محکوم شده بودند. عیدو و عبدالغنی شه‌بخش اولین بار در سال ۱۳۹۱ بازداشت و در مراحل اولیه در دادگاه انقلاب زاهدان تبرئه شدند، اما به‌دلیل اعتراض نهادهای امنیتی، در سال ۱۳۹۵ مجدداً بازداشت و محاکمه شدند. عبدالرحیم قنبرزهی نیز در دوران بازداشت، در بازداشتگاه سپاه سلمان زاهدان تحت شکنجه‌های شدید جسمی و روانی قرار گرفته است تا به اعترافات اجباری تن دهد. در روند این پرونده، مشکلاتی نظیر عدم دسترسی به وکیل، نگهداری طولانی مدت در سلول انفرادی، برگزاری جلسات دادرسی غیرمنظم، انتقال مکرر پرونده میان زاهدان و تهران، و اعمال فشار نهادهای امنیتی مشاهده شده است. خانواده‌ها بر بی‌گناهی این زندانیان تأکید دارند و روند قضایی را همراه با نقض جدی حقوق انسانی این زندانیان می‌دانند. در مرداد ۱۴۰۲، این چهار زندانی به‌دنبال دستور رئیس قوه قضائیه مبنی بر تعطیلی زندان رجایی‌شهر، به زندان قزلحصار کرج منتقل شده بودند. اکنون با ارجاع پرونده به اجرای احکام، احتمال اجرای حکم در آینده‌ای نزدیک وجود دارد.
۵.عبدالرحمان گرگیج
زندان محل نگهداری: زندان وکیل آباد مشهد
اتهام: بغی از طریق عضویت در گروه سلفی
محل صدور حکم: شعبه چهارم دادگاه انقلاب مشهد
آخرین وضعیت: تایید حکم اعدام در دیوان عالی کشور
۶.عبدالحکیم عظیم گرگیج
زندان محل نگهداری: زندان وکیل آباد مشهد
اتهام: بغی از طریق عضویت در گروه سلفی
محل صدور حکم: شعبه چهارم دادگاه انقلاب مشهد
آخرین وضعیت: تایید حکم اعدام در دیوان عالی کشور
۷.تاج محمد خرمالی
زندان محل نگهداری: زندان وکیل آباد مشهد
اتهام: بغی از طریق عضویت در گروه سلفی
محل صدور حکم: شعبه چهارم دادگاه انقلاب مشهد
آخرین وضعیت: تایید حکم اعدام در دیوان عالی کشور
این سه زندانی سیاسی و امنیتی بلوچ در سال ۱۳۹۴ توسط اداره اطلاعات بازداشت و یک سال بعد به زندان وکیل‌آباد مشهد منتقل شدند. در سال ۱۳۹۸، شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد به ریاست قاضی محمود داوود آبادی، آنان را به اتهام “بغی از طریق عضویت در گروه سلفی حزب الفرقان و جبهه همبستگی ملی اهل سنت ایران” به اعدام محکوم کرد. در دی ۱۳۹۹، احکام اعدام سه متهم دیگر در همین پرونده اجرا شد، اما حکم این سه نفر، توسط شعبه ۴۱ دیوان عالی کشور به ریاست قاضی علی رازینی نقض و جهت رسیدگی مجدد به شعبه چهارم دادگاه انقلاب مشهد فرستاده شد. در اوایل مرداد ۱۴۰۳، قاضی احمدیان سلامی پس از محاکمه مجدد، دوباره برای این سه زندانی حکم اعدام صادر کرد. اواسط مردادماه سال جاری، حکم اعدام این متهمان توسط شعبه ۳۹ دیوان عالی کشور تایید شد.
۸.فرشید حسن زهی
زندان محل نگهداری: بند ۹ زندان زاهدان
اتهام: محاربه
محل صدور حکم: شعبه اول دادگاه کیفری زاهدان
آخرین وضعیت: صدور حکم اعدام و ارجاع پرونده به شعبه ۳۲ دیوان عالی کشور
فرشید حسن‌زهی، زندانی سیاسی ۲۵ ساله بلوچ و کارگر ساختمانی، در تاریخ ۳ آذر ۱۴۰۱ در جریان اعتراضات زاهدان توسط نیروهای امنیتی بابت اتهام “تیراندازی به خودروی پاسگاه روستای چشمه زیارت زاهدان، قتل سرباز بهزاد براهویی و زخمی کردن ستوان یکم مهدی هاشم زهی، مامور نیروی انتظامی” بازداشت شد. او پس از تحمل شکنجه‌های مختلف در بازداشتگاه اطلاعات زاهدان، در حالی که دسترسی به وکیل نداشت، در ۲۱ آبان ۱۴۰۲ طی یک جلسه آنلاین در شعبه اول کیفری زاهدان، به اعدام محکوم شد. فرشید اتهامات منتسب را بارها رد کرده و گفته است که در زمان حادثه در محل مذکور حضور نداشته است. با این حال، دفاعیاتش نادیده گرفته شده و پرونده علی‌رغم داشتن ابهامات جدی، بدون رعایت اصول دادرسی عادلانه به صدور حکم ختم شد. وی پس از انتقال به زندان مرکزی زاهدان، در بند ۹ (بازداشتگاه) نگهداری و مدتی طولانی از تلفن و ملاقات محروم بود. دریا صفایی، نماینده پارلمان بلژیک، کفالت سیاسی او را برعهده گرفته است. فرشید اکنون با خطر اجرای قریب‌الوقوع حکم اعدام در شرایطی سخت در زندان زاهدان به سر می‌برد.
۹.محمد زین الدینی
زندان محل نگهداری: بند ۹ زندان زاهدان
اتهام: محاربه
محل صدور حکم: شعبه یک دادگاه کیفری زاهدان
آخرین وضعیت: تایید حکم اعدام در دیوان عالی کشور
۱۰.ادهم نارویی
زندان محل نگهداری: بند ۹ زندان زاهدان
اتهام: محاربه
محل صدور حکم: شعبه یک دادگاه کیفری زاهدان
آخرین وضعیت: تایید حکم اعدام در دیوان عالی کشور
ادهم نارویی در تاریخ ۴ خرداد ۱۴۰۰ و محمد زین‌الدینی در مهرماه ۱۳۹۹ توسط نیروهای اطلاعات سپاه در شهرستان لاشار بازداشت و هر دو به زندان مرکزی زاهدان منتقل شدند. در زمان بازداشت، هر دو نفر به مدت چند ماه در بازداشتگاه اطلاعات سپاه تحت شکنجه‌های شدید جسمی و روحی و تهدید به اعدام قرار داشتند. پس از آن، محمد به بند جوانان و ادهم به بند ۳ امنیتی زندان زاهدان منتقل شدند. با افتتاح بند ۹ (سیاسی – انفرادی)، هر دو نفر به این بند انتقال یافته و تاکنون در آنجا نگهداری می‌شوند. این دو زندانی متهم به درگیری با نیروهای سپاه قدس و قتل سه تن از مأموران هستند. اما گزارشات و اخبار منتشر شده نشان می‌دهد که عامل درگیری و تیراندازی خودش نیز همان‌جا در صحنه کشته شده است. با این حال، دادگاه هیچ‌گونه توجهی به دفاعیات و شواهد بی‌گناهی این دو نفر نکرده است. در اواخر سال ۱۴۰۱، شعبه یک دادگاه کیفری زاهدان حکم اعدام هر دو را صادر کرد که پس از اعتراض، پرونده به دیوان عالی کشور فرستاده شد. در نهایت، در تاریخ ۲۹ آبان ۱۴۰۲، دیوان عالی کشور حکم اعدام آنان را تأیید و در بند ۹ زندان مرکزی زاهدان به آنها ابلاغ کرد. برخی گزارشات از تحت فشار قرار گرفتن محمد برای همکاری های امنیتی و آزادی به شرط ترور مخالفان جمهوری اسلامی در بلوچستان، خبر داده اند. در ادامه فشارها به این دو زندانی، ادهم نارویی در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۴۰۳ با خوردن چندین قرص اعصاب در بند ۹، اقدام به خودکشی کرد و به دلیل وخامت حال به بیمارستان خاتم‌الانبیاء زاهدان منتقل شد. پس از پنج روز بستری، در تاریخ ۱۵ خرداد ۱۴۰۳ مجدداً به زندان مرکزی زاهدان بازگردانده شد.
۱۱.علی دهانی
زندان محل نگهداری: بند ۹ زندان زاهدان
اتهام: قتل پرسنل کشته شده در پاسگاه کاسکین شهرستان بمپور
محل صدور حکم: نامشخص
آخرین وضعیت: محکوم به اعدام بدون روند دادرسی مشخص
علی دهانی در تاریخ ۱۵ آبان ۱۴۰۱ بابت اتهام قتل ۴ نیروی نظامی پاسگاه کاسکین بمپور در محل خدمت وی، بازداشت و به اعدام محکوم شده است. این حمله که گفته شده توسط افراد مسلح ناشناس به داخل پاسگاه صورت گرفته است هنوز جزئیات روشنی ندارد. اما فرماندهی انتظامی شهر بمپور، علی دهانی را که خود یکی از سربازان بازمانده این حمله به پاسگاه بوده را، به عنوان عامل این قتل‌ها معرفی و بازداشت کرده است.
دو روز بعد از بازداشت علی دهانی یکی از نزدیکان او در شهر سب سوران بدون حکم قضایی و هیچ توضیحی نیز بازداشت شده است که گمان می‌رود در رابطه با همین پرونده باشد. درباره صدور حکم اعدام برای علی دهانی به شکل رسمی هیچ گزراش مستقلی وجود ندارد، اما گزارشات مختلف حکم اعدام و بازداشت او را مکررا و در کنار هم ذکر کرده اند.
دیدگاهتان را بنویسید