کمپین حقوق‌بشر بلوچستان | این گزارش با اتکا به منابع میدانی و رسانه‌های خبری، به بررسی اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در بلوچستان می‌پردازد و به‌طور مشخص روند زمانی اعتراضات، گستره جغرافیایی، کشته‌ها و مجروحان، بازداشت‌ها و وضعیت اینترنت را مستند می‌کند.
در تاریخ ۷ دی‌ماه ۱۴۰۴، اعتراضات در نقاطی از تهران آغاز و پس از حدود ده روز وارد شهرهای بلوچستان شد. شعارهای اعتراضی محدودی ابتدا پس از نماز جمعه ۱۲ دی زاهدان سر داده شد که به شکل فراگیر نبود.
اما در پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، این اعتراضات در بلوچستان با توجه به فراخوان‌های گسترده اپوزیسیون بلوچ، گسترش یافت. گزارش‌های میدانی از شلیک مستقیم و پرتاب گاز اشک‌آور برای متفرق‌کردن معترضان، بازداشت‌های گسترده و خشونت‌آمیز و اختلال شدید اینترنت حکایت داشتند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده توسط رسانه خبری «رصد بلوچستان»، محور رخدادها در این بازه عمدتاً شامل زاهدان، چابهار، ایرانشهر و سراوان بوده است.
-روند اعتراضات بلوچستان از آغاز تا امروز:
با آغاز اعتراضات در تهران در ۷ دی‌ماه و گسترش تدریجی آن در روزهای بعد، بلوچستان نیز از حوالی ۱۲ دی وارد فاز واکنش‌های خیابانی شد؛ ابتدا با شعارهای محدود پس از نماز جمعه زاهدان، اما بدون شکل‌گیری موج فراگیر. طی روزهای میانی (حدود ۱۴ تا ۱۷ دی)، هم‌زمان با تشدید فضای امنیتی و افزایش حساسیت بر فعالیت‌های آنلاین، گزارش‌هایی از برخوردهای امنیتی با افراد به‌خاطر انتشار محتوای اعتراضی و نیز از تجمعات دانشجویی در زاهدان، منتشر شد.
در روز ۱۸ دی، با فراخوان‌های گسترده اپوزیسیون بلوچ، برای حضور خیابانی و اعتصاب، اعتراضات در چند شهر بلوچستان پررنگ‌تر شد و هم‌زمان گزارش‌ها از اختلال شدید اینترنت، تیراندازی به سوی معترضان، شلیک گاز اشک‌آور و یورش گسترده نیروهای امنیتی در سطح شهرها حکایت داشت. این روند در ۱۹ دی پس از نمازهای جمعه بلوچستان به اوج رسید؛ بنا بر اخبار منتشر شده توسط رصدبلوچستان محدوده‌های اطراف مسجد مکی و مسیرهای منتهی به آن با استقرار گسترده نیروها، شلیک و پرتاب گاز اشک‌آور مواجه شد و بخشی از معترضان برای در امان ماندن به داخل مجموعه مسجد پناه بردند و سپس مجموعه مکی در محاصره قرار گرفت. هم‌زمان، خبرهایی از برپایی اعتراضات و اعتصابات در شهرهای دیگر، از جمله چهبار، سراوان و پهره -ایرانشهر- نیز منتشر شد.
در روزهای بعد (۲۰ تا ۲۵ دی)، گزارش‌های تکمیلی از تداوم فضای امنیتی، کنترل و ایست‌وبازرسی، حضور نیروهای لباس‌شخصی، استفاده از پهپادهای شناسایی در بلوچستان، و همچنین یورش به منازل برای جمع‌آوری تجهیزات ماهواره و تجهیزات استارلینک منتشر شد؛ وضعیتی که نشان می‌دهد هم‌زمان با اعتراضات، تلاش برای مهار اطلاع‌رسانی و کنترل جریان ارتباطات نیز به‌صورت جدی دنبال شده است. در همین بازه، اخبار مربوط به بازداشت‌های فله‌ای و خشونت‌آمیز (با آمارهای بسیار بالا) نیز منتشر شد که به‌دلیل قطع و اختلال اینترنت، شناسایی و پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان دشوار شده است.
-گستره جغرافیایی اعتراضات، زمان‌بندی و شعارها:
طبق اخبار منتشر شده توسط رصد بلوچستان، کانون‌های اصلی اعتراضات در بلوچستان در این بازه شامل زاهدان (به‌ویژه حوالی خیابان دانشگاه و اطراف مسجد مکی)، چهبار (از جمله محدوده منطقه آزاد و سپس فضای اصلی شهر)، پهره-ایرانشهر-، سراوان و همچنین در چهارراه رسولی زاهدان بوده است.
از نظر زمانی، ۱۲ دی نقطه ورود اولیه اعتراضات (محدود) در زاهدان توصیف شده، اما ۱۸ دی زمان گسترش جدی‌تر در چند شهر و ۱۹ دی روز اوج‌گیری پس از نماز جمعه در زاهدان و شکل‌گیری اعتراضات و اعتصابات گسترده‌تر گزارش شده است. پس از آن، تا دست‌کم ۲۵ دی نشانه‌های تداوم فضای امنیتی و اعتراضات پراکنده/تحرکات میدانی و برخوردهای امنیتی ادامه داشته است.
شعارهای گزارش‌شده نیز عمدتاً رنگ سیاسی و ضدحکومتی داشته‌اند؛ از جمله در زاهدان شعارهایی مانند «مرگ بر دیکتاتور» و در پهره-ایرانشهر- «مرگ بر خامنه‌ای» ذکر شده است. در تجمع دانشجویان دانشگاه بلوچستان (۱۷ دی) نیز، شعارهایی مانند «دانشجو می‌میرد، ذلت نمی‌پذیرد» و «بی‌شرف، بی‌شرف» گزارش شده است.
هم‌زمان با فراخوان‌های اعتراضی توسط اپوزیسیون بلوچ، فراخوان‌هایی توسط کسبه و بازاریان بلوچستان نیز برای ۱۹ دی منتشر شد که از حمایت برخی تشکل‌ها و سازمان‌های مدنی/سیاسی بلوچ برخوردار بودند.
-کشته‌شدگان و مجروحان بلوچ (احراز هویت‌شده و موارد در دست پیگیری):بر اساس خبرهای ارائه‌شده، در این بازه دو مورد مرگ با نسبت‌دادن به سرکوب/اعتراضات ذکر شده است، که یکی احراز هویت کامل دارد و دیگری هنوز در مرحله شناسایی معرفی شده است:
۱.جلیل دوستیار (براهویی)، ۲۲ ساله، فرزند ابراهیم، اهل دزاپ (زاهدان): بنا بر گزارش منتشر شده، وی در اعتراضات ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ در میبد یزد در پی تیراندازی مستقیم جان باخته است.
۲. یک دختر بلوچ از طایفه درویشی، اهل بخش رودخانه شهرستان رودان (ده‌بارز): بنا بر گزارش نقل‌شده توسط رصد بلوچستان، وی در جریان اعتراضات/قیام مردمی در بندرعباس جان باخته، اما هویت کامل او هنوز اعلام/تکمیل نشده و پیگیری‌ها برای شناسایی ادامه دارد.
درباره مجروحان نیز در چند بخش به مجروح شدن شماری از شهروندان بر اثر تیراندازی و نیز استفاده از گاز اشک‌آور اشاره شده، اما آمار دقیق و فهرست اسامی مجروحان در خبرهای ارائه‌شده موجود نیست و به‌صراحت اشاره شده که به‌دلیل قطع اینترنت دسترسی به اطلاعات دقیق دشوار بوده است.
-بازداشت‌ها (افراد احراز هویت‌شده و الگوی بازداشت‌های گسترده):
بر اساس مستندات منتشرشده توسط رسانه‌های خبری رصدبلوچستان و هال‌وش، هم‌زمان با گسترش اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در بلوچستان، الگوی گسترده‌ای از بازداشت‌های هدفمند و فله‌ای در شهرهای مختلف این منطقه گزارش شده است. این بازداشت‌ها عمدتاً به‌صورت خشونت‌آمیز، همراه با ضرب‌وشتم و تهدید به اتهامات سنگینی مانند محاربه صورت گرفته‌اند.
در سطح بازداشت‌های فردی و احراز هویت‌شده، عبدالعزیز سینگله، ۲۲ ساله و اهل چابهار، اولین بازداشتی بلوچ طی اعتراضات اخیر در ۱۴ دی‌ماه ۱۴۰۴ در شهر آمل پس از انتشار یک استوری اعتراضی بازداشت و به زندان امام‌زاده عبدالله آمل منتقل شده است که تا زمان تنظیم این گزارش، اطلاعات دقیقی از وضعیت سلامت و شرایط نگهداری او در دست نیست.
در کنار این مورد، خبرها حاکی از بازداشت‌های گسترده و فله‌ای دست‌کم ۵۵۰ بلوچ میباشد؛ که در میان آنان زنان، مردان، کودکان و دانشجویان حضور داشته‌اند.
هویت شماری از بازداشت‌شدگان توسط رصد بلوچستان به نقل از حال‌وش احراز شده که اسامی برخی از آنان به شرح ذیل است:
زاهدان (دزاپ):
مجید قاسمی، عمر قاسمی، امید قاسمی، اسماعیل رخشانی، اسحاق رخشانی، قیس رخشانی، سعید شاهوزهی، حسین شاهوزهی، شعیب محمدانی، پرویز یوسف‌زهی، صادق جمالزهی، یحیی یارمحمدزهی، ابوبکر شه‌کرم‌زهی، فرید رودینی، یاسر ریگی، رحمت سارانی، سعید سالارزهی، حمید نارویی، رحیم هاشم‌زهی، مراد میربلوچ‌زهی، عمر رخشانی، عبدالمجید خارکوهی، محمود نارویی، علی گرگیج، حنظله براهویی، امرالله نارویی، بهنام محمدی، ایرج سلطانی، عبدالخالق سمالزهی، ثناالله حسن‌زهی و محمدگل قنبرزهی
چهبار:
مارال شیرانی، فاطمه شیرانی، رویا صدیقی، پریسا رئیسی، ایوب جدگال، عبدالخلیل بلوچی، ساجد رئیسی، نادر نارویی، عظیم جدگال، عارف آهورانی، ماجد کدخدایی، حلیم سلیمانی، نواب بلوچی، محمود شاهوزهی، حفیظ غلامی و سامر درزاده
ایرانشهر (پهره):
حامد کلکی، جواد ریگی، گل‌محمد ارباب، ناصر نارویی، جاوید زین‌الدینی، علی صلاحزهی، یوسف آسکانی، اعجاز بامری، جمال بامری، محمدعلی بیجارزهی، فرهاد شیهکی و اکبر لشکرزهیبا توجه به قطع گسترده اینترنت، روند شناسایی سایر بازداشت‌شدگان و دسترسی خانوادهها به اطلاعات دقیق درباره محل نگهداری، وضعیت جسمی و حقوقی آنان همچنان با مانع جدی مواجه است.
-وضعیت اینترنت و ارتباطات؛ مقایسه با قطعی‌های کوتاه‌مدت گذشته:
بنابر گفت‌وگوی کمپین حقوق بشر بلوچستان با شماری از مردم بلوچ خارج از ایران که موفق به برقراری ارتباط محدود با خانواده‌های خود در داخل بلوچستان شده‌اند، از شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ و هم‌زمان با گسترش اعتراضات مردمی در شهرهای مختلف، اختلال شدید و گسترده اینترنت موجب قطع تقریباً کامل ارتباط این افراد با بلوچستان شده است.
به گفته این منابع، اینترنت در اغلب مناطق بلوچستان به‌طور کامل قطع شده و این قطع ارتباط هم اینترنت موبایل و هم اینترنت ثابت را دربر گرفته است. افراد محدودی که به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک دسترسی داشته‌اند نیز گزارش داده‌اند که بخش قابل توجهی از این دسترسی‌ها در روزهای بعد از دسترس خارج شده است.
یکی از منابع در گفت‌وگو با کمپین حقوق بشر بلوچستان اظهار داشته است که ارتباط تلفنی از طریق سیم‌کارت تنها به‌صورت یک‌طرفه فعال بوده؛ به‌گونه‌ای که تماس از داخل ایران به خارج از کشور امکان‌پذیر است، اما تماس از خارج به داخل بلوچستان از طریق سیم‌کارت‌ها عملاً امکان‌پذیر نبوده است.
منبع دیگری اعلام کرده است که از طریق اینترنت استارلینک موفق به برقراری ارتباط محدود با خانواده خود شده، اما این ارتباط با اختلال‌های جدی و ناپایدار همراه بوده است. به گفته این منبع، از چند دستگاه استارلینک فعال در طی هفته گذشته که می‌شد از طریق آنها با خانوادهها ارتباط گرفت، در پایان هفته تنها یک دستگاه در دسترس باقی مانده است.
این منبع همچنین از گشت‌های خانه‌به‌خانه نیروهای امنیتی برای شناسایی و جمع‌آوری تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک خبر داده است.
وضعیت، تا روز جاری ۲۶ دی‌ماه ادامه داشته و از آن به‌عنوان هشتمین روز قطع کامل اینترنت در بلوچستان یاد شده است.
در مقایسه با قطعی‌های پیشین، آنچه در این بازه زمانی رخ داده، از نظر شدت، گستره جغرافیایی، تداوم چندروزه و هم‌زمانی مستقیم با سرکوب میدانی کم‌سابقه توصیف می‌شود. در این چارچوب، قطع اینترنت دیگر صرفاً یک اختلال فنی نبوده، بلکه بخشی از الگوی کنترل امنیتی برای کاهش امکان اطلاع‌رسانی، دشوارسازی مستندسازی نقض حقوق بشر و قطع ارتباط خانوادهها، رسانه‌ها و نهادهای مستقل با واقعیت‌های میدانی ارزیابی می‌شود.
دیدگاهتان را بنویسید