در سال‌های اخیر، بلوچستان شاهد افزایش نگران‌کننده موارد تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی به سوخت‌بران و مردم عادی بلوچ بوده است. این رفتارهای خشونت‌بار در حالی صورت می‌گیرد که قانون استفاده از سلاح، شلیک مستقیم را تنها در شرایط بسیار محدود و خاص مجاز می‌داند.
بر اساس قانون به‌کارگیری سلاح توسط مأموران نیروهای مسلح (مصوب ۱۳۷۳)، مأموران تنها در شرایط مشخصی مجاز به استفاده از سلاح هستند؛ از جمله دفاع از خود یا دیگران در برابر حمله مسلحانه، جلوگیری از فرار افراد مسلح، یا حفاظت از اماکن حساس. این قانون تأکید دارد که استفاده از سلاح باید به‌عنوان آخرین راهکار در نظر گرفته شود و پیش از آن، اخطار شفاهی یا شلیک هوایی الزامی است. در صورت نیاز به شلیک، باید تیراندازی به نواحی پایین‌تنه محدود شود تا خطر مرگ کاهش یابد. همچنین، مواد ۶ و ۷ این قانون تصریح می‌کنند که مأموران باید ابتدا تمامی هشدارها و اقدامات لازم را انجام دهند و تنها در صورت بی‌اثر بودن آنها، به شکلی از سلاح استفاده کنند که کم‌ترین آسیب را در پی داشته باشد.
با وجود این چارچوب‌های قانونی و حقوقی، شواهد و مستندات متعدد نشان می‌دهد که در بلوچستان، نیروهای نظامی و امنیتی در موارد زیادی به‌طور مستقیم و بدون اخطار قبلی به افراد عادی، سوخت‌بران و حتی کودکان شلیک کرده‌اند.( در تاریخ ۴ مارس ۲۰۲۵، کمپین حقوق بشر بلوچستان فهرست پنجاه و یک کودک کشته شده در طول یک دهه گذشته توسط نیروهای نظامی و امنیتی بلوچستان را فهرست و منتشر کرده بود.)
به گفته بسیاری از ناظران، این رفتارها نشان‌گر الگوهای خشونت‌آمیزی است که از کنترل و نظارت قانونی خارج شده‌اند. این روند، آشکارا گویای نادیده گرفتن صریح قوانین داخلی و معیارهای بین‌المللی توسط نیروهای دولتی مستقر در بلوچستان است.
نهادهای مسئول، هرچند در اغلب موارد از پذیرش صریح مسئولیت خودداری می‌کنند، اما در برخی موارد استفاده از سلاح و شلیک مستقیم به مردم عادی، کودکان و سوخت‌بران بلوچ را تأیید کرده‌اند. برای نمونه، پس از کشته شدن یوسف شهلی‌بر، کودک بلوچ اهل شهرستان پهره (ایرانشهر)، نیروهای نظامی و امنیتی مسئولیت این شلیک مرگبار را پذیرفتند؛ با این حال، این پذیرش مسئولیت منجر به هیچ‌گونه محکومیتی نشد و نیروهای عامل همچنان آزاد هستند.
همچنین، در مواردی چون تیراندازی مرگبار به سوی سوخت‌بران بلوچ در شمسر سراوان و معترضان بلوچ در شهرهای خاش و زاهدان طی سال‌های گذشته، هرچند نیروهای نظامی و مقام‌های مسئول وقوع شلیک‌ها را با اکراه و غیرصریح پذیرفتند، اما این پذیرش نسبی نیز نه تنها به محاکمه هیچ فرد یا نهادی نینجامید، بلکه به نظر می‌رسد باعث افزایش جسارت نیروهای نظامی و امنیتی در استفاده بی‌ضابطه از سلاح شده است.
گزارش‌های منتشرشده توسط رسانه‌های مستقل بلوچ به‌روشنی نشان می‌دهد که روند کشته و زخمی شدن مردم بلوچ به دست نیروهای نظامی در سال‌های اخیر، روندی کاملاً صعودی داشته است. تنها در سال ۲۰۲۴، بیش از ۲۰۰ نفر از مردم عادی بلوچ توسط این نیروها کشته یا زخمی شده‌اند؛ آماری که نشان‌دهنده افزایش حداقل ۵۰ درصدی نسبت به سال پیش از آن است. همچنین تعداد سوخت‌بران بلوچ کشته یا زخمی‌شده در سال ۲۰۲۴، از ۵۹ نفر در سال ۲۰۲۳ به ۱۰۹ نفر افزایش یافته است؛ و تنها در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ شمسی نیز، قریب به ۴۰ نفر از مردم بلوچ به ضرب گلوله نیروهای نظامی و امنیتی کشته یا زخمی شده‌اند.
از منظر حقوق بین‌الملل، استفاده از سلاح برای مهار برخی مجرمان در شرایط خاص، اقدامی قانونی تلقی می‌شود؛ مشروط بر آن‌که مطابق اصل تناسب، ضرورت و حداقل آسیب انجام گیرد. اما مستندات موجود درباره وقایع بلوچستان نشان می‌دهد که اولاً شلیک‌ها به‌طور مستقیم و هدفمند صورت گرفته، و ثانیاً در اکثریت موارد، این تیراندازی‌های عامدانه نه به سوی افراد مسلح یا مجرم، بلکه به سوی مردم عادی و غیرمسلح انجام شده است.
تیراندازی‌های عامدانه، پذیرش محدود مسئولیت از سوی نهادهای رسمی، و در نهایت، عدم محاکمه نیروهای عامل، نشان می‌دهد که حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، برخلاف رویه‌ی جاری در سایر استان‌های کشور، این الگوی خشونت‌آمیز را در بلوچستان پذیرفته و در توقف آن هیچ‌گونه جدیتی از خود نشان نمی‌دهد. تداوم این مصونیت ساختاری برای نیروهای نظامی و امنیتی در قبال اعمال فراقضایی، عملاً به معنای نهادینه‌سازی بی‌عدالتی و انکار عدالت کیفری در این منطقه است.
در موارد متعددی، تیراندازی به سوی خودروهای حامل سوخت‌بران در حالی انجام شده که این خودروها، سوخت قابل اشتعال حمل می‌کرده‌اند، و در نتیجه، شلیک گلوله منجر به انفجار و سوختن بسیار دردناک سرنشینان خودرو در آتش شده است. این اقدام که در بسیاری از موارد بدون هیچ هشدار یا اقدام پیشگیرانه صورت گرفته، نه‌تنها با استانداردهای جهانی قوانین حقوق بشری مغایرت دارد، بلکه در تعارض آشکار با اصول بنیادین انسانی و اخلاقی است و در زمره‌ی اعمال غیرانسانی و ضدبشری قرار می‌گیرد. این خشونت‌ها نه تنها متوقف نشده‌اند، بلکه روندی فزاینده داشته‌اند.
در حالیکه در اغلب استان‌های دیگر ایران، استفاده از سلاح تابع قواعد مشخصی‌ست – به‌گونه‌ای که در صورت تیراندازی به خودرو، معمولاً هدف لاستیک است، و در مواجهه با افراد، اولویت با بازداشت یا مهار غیرمرگبار از طریق شلیک به پا یا استفاده از سلاح‌های غیرکشنده مانند گلوله‌های پلاستیکی یا ساچمه‌ای است – در بلوچستان، رویه‌ی مستند شده تیراندازی، بر «هدف‌گیری مستقیم انسان» استوار است. در بلوچستان، بسیاری از موارد شلیک، به‌گونه‌ای صورت گرفته‌اند که برخی ناظران بین‌المللی آن را با اصطلاح «اعدام صحرایی» توصیف کرده‌اند. نمونه‌ی نزدیک و بارز این رفتار، قتل ابول بامری در مرکز شهر دلگان در بامداد سه‌شنبه ۹ بهمن ۱۴۰۳ شمسی بود؛ جایی که این جوان بلوچ، در انظار عمومی و با شلیک‌های مکرر نیروهای نظامی و امنیتی به قتل رسید.
این شواهد نشان می‌دهد که نحوه‌ی برخورد نیروهای نظامی و امنیتی در بلوچستان، به‌طور بنیادین با رفتار آنان در سایر مناطق کشور تفاوت دارد و این تمایز، واجد پیامدهای جدی حقوقی، انسانی و بین‌المللی است.
این تفاوت آشکار در برخورد با مردم بلوچستان، بیانگر تبعیض ساختاری و نبود پاسخ‌گویی نهادهای قانونی است؛ وضعیتی که امنیت را نه تضمین، بلکه بی‌اعتمادی و خشونت نیروهای دولتی را به شکل غیرقابل مهاری افزایش داده است.
کمپین حقوق بشر بلوچستان در ادامه، فهرست افراد کشته‌شده بلوچ توسط نیروهای نظامی و امنیتی از ابتدای فروردین ۱۴۰۴ تا تاریخ انتشار این مطلب (۲۰ خرداد ۱۴۰۴) را برای بررسی بیشتر و دقیقتر، توسط سازمان ها و نهادهای حقوقی بشری ارائه میکند.
فهرست کشته‌شدگان بلوچ:
یکشنبه ۱۷ فروردین ۱۴۰۴:
۱. مجید امرار، ۲۳ ساله، اهل دلگان، راکب موتور سیکلت، توسط نیروهای نظامی با خودرو و لباس شخصی، بدون دستور ایست و هشدار قبلی در شهر دلگان، با شلیک مستقیم کشته شد.
شنبه ۲۳ فروردین ۱۴۰۴:
۲. مدد توتازهی، راکب موتور سیکلت، در کمین نیروهای نظامی قرار گرفته طی یک درگیری، در کویر شهرستان طبس از توابع خراسان جنوبی کشته‌شد. حکومت او و همراهانش را “قاچاقچی” خواند.
۳. محمد شه‌بخش، راکب موتور سیکلت، در کمین نیروهای نظامی قرار گرفته طی یک درگیری، در کویر شهرستان طبس از توابع خراسان جنوبی کشته‌شد. حکومت او و همراهانش را “قاچاقچی” خواند.
۴. رحمت‌الله قنبرزهی، راکب موتور سیکلت، در کمین نیروهای نظامی قرار گرفته طی یک درگیری، در کویر شهرستان طبس از توابع خراسان جنوبی کشته‌شد. حکومت او و همراهانش را “قاچاقچی” خواند.
۵. ایوب قنبرزهی، راکب موتور سیکلت، در کمین نیروهای نظامی قرار گرفته طی یک درگیری، در کویر شهرستان طبس از توابع خراسان جنوبی کشته‌شد. حکومت او و همراهانش را “قاچاقچی” خواند.
جمعه ۲۹ فروردین ۱۴۰۴:
۶. ولی محمدزهی، توسط نیروهای نظامی طی یک حمله گسترده به روستاهای چاه احمد، سورنایی، اسماعیل آباد و قلعه بید، کشته شد.
دوشنبه ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴:
۷.رحمان گمشادزهی،۲۴ ساله، در شهر سراوان، بدون هشدار قبلی توسط نیروهای نظامی هدف گلوله قرار گرفته و طی درگیری متقابل کشته‌شد.
۸.خدابخش مزارزهی،۲۳ ساله، در شهر سراوان، بدون هشدار قبلی توسط نیروهای نظامی هدف گلوله قرار گرفته و طی درگیری متقابل کشته‌شد.
سه‌شنبه ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۴:
۹. وحید محمودزهی ۳۵ ساله، در منطقه گرنچین از توابع خاش توسط نیروهای انتظامی، بدون هشدار قبلی با شلیک مستقیم و اصابت گلوله به سر، کشته‌شد.
۱۰.احمد براهویی عیدوزهی، ۳۵ ساله، راکب موتور سیکلت، بدون ایست و هشدار قبلی توسط نیروهای نظامی در گناباد از توابع خراسان رضوی، با شلیک مستقیم کشته‌شد.
یکشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۴:
۱۱. نوید زارویی، ۱۸ ساله، راکب موتور سیکلت، توسط نیروهای نظامی بدون هشدار قبلی، در منطقه خواجه دو چاهی از توابع نهبندان کشته‌شد.
سه‌شنبه ۶ خرداد ۱۴۰۴:
۱۲. محمدرضا مزارزهی، ۳۴ ساله، سرنشین خودرو، بدون هشدار قبلی توسط نیروهای اطلاعات سپاه سراوان، در منطقه آسپیچ از توابع سراوان، کشته شد.
چهار‌شنبه ۷ خرداد ۱۴۰۴:
۱۳. علی محمودی (سارانی)، ۲۷ ساله، توسط نیروهای هنگ مرزی، در منطقه ماککی ، در حالیکه سر زمین کشاورزی خود بود، کشته‌شد.
یکشنبه ۱۱ خرداد ۱۴۰۴:
۱۴. علی ایسفک، ۳۲ ساله، با یورش نیروهای نظامی به یک منزل در روستای جیفری از توابع سیریک و شلیک مستقیم، کشته شد.
فهرست مجروحان بلوچ:
جمعه ۱۵ خرداد ۱۴۰۴:
۱۵. آرش ریگی، ۳۰ ساله، نوازنده بلوچ، در منطقه پیگل از توابع خاش، با شلیک گلوله توسط ماموران لباس شخصی توقیف و مورد ضرب و شتم قرار گرفته و مجروح شد.
سه‌شنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۴:
۱۶.محسن نارویی مره‌ای، راکب موتور سیکلت، با شلیک مستقیم نیروهای نظامی شهر گناباد از توابع خراسان رضوی، مجروح شد. همراه وی احمد براهویی کشته شد.
یکشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۴:
۱۷.مهران زاروزهی، ۱۸ ساله، با شلیک مستقیم نیروهای نظامی، در منطقه خواجه دو چاهی از توابع نهبندان، مجروح شد. همراه وی نوید زارویی کشته شد.
دوشنبه ۵ خرداد ۱۴۰۴:
۱۸. نیما آقایی،۲۴ ساله، با شلیک مستقیم نیروهای نظامی مجروح شد؛ روز ۵ خرداد پس از ترخیص از بیمارستان ثامن‌الائمه مشهد، به مکان نامعلومی منتقل شد.
سوخت‌بران بلوچ کشته‌شده:
جمعه ۲۲ فروردین ۱۴۰۴:
۱۹.حسن چمن‌پیرا، ۳۰ ساله، در پی خارک انداختن نیروهای نظامی در ایست و بازرسی سهل‌آباد، کشته شد.
شنبه ۲۳ فروردین ۱۴۰۴:
۲۰.پرویز براهویی و مسعود گله‌بچه، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای نظامی و آتش سوزی خودرو در سه‌راهی آسپیچ از توابع سراوان، کشته شدند.
جمعه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۴:
۲۱.محمد خدابخشی (چاکرزهی) و زید ملاحی، بر اثر حمله و شلیک مستقیم نیروهای دریابانی به یک لنج سوخت‌بر، در منطقه کوهستک از توابع سیریک، کشته شدند.
یکشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۴:
۲۲.یوسف کبدانی، ۳۰ ساله، بر اثر تیراندازی نیروهای مرصاد در ۱۰ کیلومتری راین از توابع کرمان، کشته شد.
یکشنبه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۴:
۲۳.عبدالباسط درزاده، ۳۷ ساله، بر اثر شلیک نیروهای نظامی در محور راسک به فیروزآباد و واژگونی خودرو، کشته شد.
جمعه ۲ خرداد ۱۴۰۴:
۲۴.راشد فاضلی، ۲۸ ساله، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای نظامی و آتش گرفتن خودرو، در روستای نارنو از توابع جالک، کشته شد.
یکشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۴:
۲۵ و ۲۶. دو برادر بلوچ با هویت نامشخص، بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای انتظامی که منجر به آتش‌سوزی خودرو شد، کشته شدند./ ویدئوی دلخراش مرگ آنها در آتش ثبت شده است.
دوشنبه ۵ خرداد ۱۴۰۴:
۲۷.عبدالواحد ریگی، در پی تعقیب و گریز نیروهای نظامی و واژگونی خودرو در منطقه راین از توابع کرمان، کشته شد.
جمعه ۹ خرداد ۱۴۰۴:
۲۸.مرتضی احمدی، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای انتظامی و اصابت گلوله، در محور چهبار-پهره، کشته شد.
دوشنبه ۱۲ خرداد ۱۴۰۴:
۲۹.محمد حارث محمدیان (محمدانی)، بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای انتظامی و اصابت گلوله، کشته شد.
۳۰.محمدطاها روشن‌زهی (شهنوازی)، بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای ارتش پاکستان در منطقه مرزی راجه واقع در بلوچستان شرقی، کشته شد.
سه شنبه ۱۳ خرداد ۱۴۰۴:
۳۱.حسین اسماعیلی (هوت) و محمدعلی اسماعیلی (هوت)، در پی تعقیب و گریز توسط نیروهای نظامی، واژگونی و آتش‌سوزی خودرو در منطقه زیارت از توابع سیریک، کشته شدند.
سوخت‌بران بلوچ مجروح شده:
جمعه ۸ فروردین ۱۴۰۴:
۳۲.محمد سرگزی، در پی تیراندازی نیروهای انتظامی شهر هیرمند، مجروح شد.
جمعه ۲۲ فروردین ۱۴۰۴:
۳۳.یک سوخت‌بر با هویت ناشناس، در پی خارک انداختن نیروهای نظامی در ایست و بازرسی سهل‌آباد، مجروح شد. همراه وی حسن چمن پیرا، کشته شد.
جمعه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۴:
۳۴.یک سوخت‌بر با هویت ناشناس، در پی شلیک نیروهای دریابانی به سوی لنج سوخت‌بر، مجروح شد. همراهان وی محمد خدابخشی و زید ملاحی کشته شدند.
سه شنبه ۳ خرداد ۱۴۰۴:
۳۵.یک سوخت‌بر بلوچ با هویت ناشناس، در پی تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی پاسگاه جون آباد از توابع خاش، مجروح شد.
جمعه ۹ خرداد ۱۴۰۴:
۳۶.یک سوخت‌بر بلوچ با هویت ناشناس، در پی تیراندازی نیروهای انتظامی کلانتری تردست زاهدان، با واژگونی خودرو، مجروح شد.
۳۷.یک سوخت‌بر بلوچ با هویت ناشناس، در محور سهل آباد-نهبندان پس از تعقیب و گریز نیروهای نظامی، مورد ضرب و جرح شدید قرار گرفت و سپس بازداشت شد.
دوشنبه ۱۲ خرداد ۱۴۰۴:
۳۸.مجید شیروزهی، در پی تیراندازی مستقیم نیروهای انتظامی، در ایست و بازرسی بم، مجروح شد. همراه وی محمدحارث محمدیان کشته شد.
۳۹.جاسم روشن‌زهی (شهنوازی)، در پی تیراندازی مستقیم نیروهای ارتش پاکستان در منطقه مرزی راجه واقع در بلوچستان شرقی، مجروح شد. همراه محمد طاها روشن زهی کشته شد.
دیدگاهتان را بنویسید