۱. اطلاعات پایه‌ای:
-نوع واقعه: تیراندازی مستقیم نیروهای انتظامی و آگاهی به خودروی یک خانواده غیرنظامی و غیر مسلح بلوچ
-تاریخ واقعه: سه‌شنبه ۱۶ مرداد ۱۴۰۳
-محل واقعه: سه‌راهی شهرستان خاش
-نهادهای دخیل: نیروی انتظامی و اداره آگاهی شهرستان خاش
۲. مشخصات افراد آسیب‌دیده:
الف) کشته‌شدگان:
۱. نازیلا ایرندگانی، ۲۵ ساله، فرزند محمدکریم، زن باردار ( دارای جنین ۴ تا ۵ ماهه)
-محل اصابت گلوله: اطراف قلب، چندین گلوله
-وضعیت: در محل جان باخت.
-محل دفن: روستای مارندگان
۲. محمد ایرندگانی فرزند احمد، پسرعموی نازیلا
-محل اصابت گلوله: ناحیه کمر و لگن (چندین گلوله)
-زمان مرگ: یکم شهریور ۱۴۰۳، بیمارستان زابل (۱۶ روز پس از واقعه)
ب) مجروحان:
۱. محمد فاروق نصیری معروف به عرشیا، حدودا ۱۱ ساله، فرزند نازیلا و شهرام
-محل اصابت گلوله: ناحیه دست و پا
۲. تینا نصیری ایرندگانی، ۵ ساله، فرزند نازیلا و شهرام
-محل اصابت گلوله: ناحیه فک و گلو
۳. محمد ایرندگانی فرزند حسین
-محل اصابت گلوله: ناحیه دست (پارگی رگ‌ها) و ناحیه پا (شکستگی بر اثر اصابت گلوله)
ج) بازداشت‌شدگان:
۱. شهرام نصیری، همسر نازیلا ایرندگانی
-تاریخ بازداشت: ۱۶ مرداد ۱۴۰۳
-محل بازداشت اولیه: در محل وقوع کشتار، سه‌راهی خاش، مقابل یک مغازه.
-انتقال‌ها: وی ابتدا به بازداشتگاه آگاهی خاش، سپس به اداره اطلاعات این شهر و در نهایت در ۲۴ مرداد ۱۴۰۳ به اداره اطلاعات زاهدان و پس از آن به بخش زیرزمینی زندان مرکزی زاهدان منتقل و نگهداری شده است.
-وضعیت فعلی: حبس در بند ۸ زندان مرکزی زاهدان با بلاتکلیفی و محرومیت از حق تماس و ملاقات
-مدت بازداشت تاکنون: ۴۷۵ روز (حدود یک سال و ۳ ماه ۱۹ روز)
۳. شرح واقعه:
طبق روایت شاهدان بازمانده از این واقعه، خودروی متعلق به خانواده نازیلا ایرندگانی مقابل یک مغازه پارک و کاملاً متوقف بوده است. نیروهای نظامی و آگاهی با دو خودرو، بدون هیچ‌گونه هشدار یا بازرسی اولیه، در دو سوی خودروی خانواده قرار گرفته و بلافاصله اقدام به تیراندازی مستقیم به سمت سرنشینان کرده‌اند. سرنشینان خودرو شامل یک زن، دو کودک و دو جوان از بستگان خانواده بوده‌اند. در لحظه وقوع تیراندازی، شهرام نصیری، همسر نازیلا، برای خرید از خودرو پیاده شده و داخل مغازه بوده است. نیروهای نظامی پس از این شلیک مرگبار، شهرام را بازداشت کرده و به مکان نامعلومی منتقل کرده‌اند، اما در ابتدا با وجود پیگیری خانواده، بازداشت او را انکار کرده و مدعی شده بودند که در بازداشتگاه حضور ندارد.
در اثر این تیراندازی، نازیلا ایرندگانی که باردار و دارای جنین چهار تا پنج‌ماهه بود، در همان محل جان باخت. تینا نصیری، فرزند پنج‌ساله او، پس از انتقال به بیمارستان ابتدا فوت‌شده اعلام شد اما بعداً مجروح گزارش شد. سه مجروح دیگر نیز به‌دلیل جراحات شدید در وضعیت بحرانی قرار گرفتند و یکی از آنان، محمد ایرندگانی فرزند احمد، در یکم شهریورماه و پس از حدود دو هفته، جان خود را از دست داد.
۴. روایت تکمیلی: فشار، شکنجه و تهدید:
حسین پیری، رئیس آگاهی خاش، پیش از آنکه توسط گروه جیش‌العدل کشته شود، خانواده شهرام نصیری را با تهدید و تطمیع تحت فشار قرار داده بود. او به خانواده اعلام کرده بود که در صورت چشم‌پوشی از شکایت و رسانه‌ای نکردن موضوع، تمام هزینه‌های درمان مجروحان را پرداخت کرده و شهرام نصیری را آزاد خواهد کرد. با وجود این فشارها و شرایط سخت بازداشت، شهرام نصیری از داخل بازداشتگاه تأکید کرده بود که هرگز رضایت نخواهد داد و نیروهای نظامی بدون هیچ دلیلی همسر و فرزندانش را هدف تیراندازی قرار داده‌اند. (نیازمند منابع)
۵. وضعیت شهرام نصیری در دوران بازداشت:
شهرام نصیری در طول دوره بازداشت با مجموعه‌ای از رفتارهای غیرقانونی و غیرانسانی مواجه شده است. او بارها مورد شکنجه جسمی و روحی قرار گرفته و بدون طی مراحل قانونی بین بازداشتگاه‌های مختلف منتقل شده است. شهرام از حق تماس و ملاقات با خانواده محروم بوده و برای اجبار او به دادن رضایت، حتی تهدید شده که به زندان کرمان منتقل خواهد شد؛ جایی که خانواده حسین پیری به‌عنوان شاکیان خصوصی پرونده مرگ او حضور دارند. این تهدیدها بخشی از فشارهایی است که در ماه‌های بازداشت بر او اعمال شده است. (نیازمند منابع)
۶. وضعیت خانواده و فرزندان:
سه کودک این زوج پس از کشته‌شدن مادر و بازداشت پدر، اکنون توسط مادربزرگ پدری خود نگهداری می‌شوند؛ مادربزرگی سالخورده که براساس اطلاعات گردآوری‌شده به بیماری روماتیسم مبتلاست و در فقر شدید زندگی می‌کند.
حتی یارانه و حمایت‌های مالی او نیز قطع شده است. در ماه‌های اخیر، این سه کودک با اعتراض به عملکرد جمهوری اسلامی و بیان اینکه مادرشان کشته شده و پدرشان بدون ارتکاب جرم در زندان است، خواستار آزادی پدر خود شده‌اند. شرایط معیشتی و روانی این خانواده یکی از تبعات مستقیم این تیراندازی و بازداشت خودسرانه است.
۷. شهادت شاهدان عینی:
فایل ویدئویی فرزند (محمد فاروق)
فایل ویدئویی پسر عمو (محمد ایرندگانی)
۸. الگوهای تکرارشونده در تیراندازی‌های بی‌ضابطه نیروهای نظامی علیه مردم بلوچ:
الگوی رفتاری نیروهای نظامی و امنیتی در تیراندازی‌های بی‌ضابطه به شهروندان بلوچ، در گزارش‌های متعدد تکرار شده و ساختاری ثابت دارد؛ از جمله تیراندازی به خودروهای غیرنظامی بدون هشدار قبلی، رعایت‌نکردن اصول درگیری و ناتوانی یا بی‌توجهی در تشخیص تهدید از عدم تهدید، هدف قرار دادن خانواده‌ها، زنان و کودکان با شلیک‌های پیوسته، بازداشت بازماندگان حادثه، پنهان‌کاری و انکار اولیه بازداشت و مخفی‌کردن محل نگهداری آنها. در ادامه نیز فشار برای رضایت، انتقال بازداشت‌شدگان به بازداشتگاه‌های امنیتی بدون روند قضایی، شکنجه برای اعتراف‌گیری یا گرفتن رضایت، و قطع حمایت‌های مالی دولتی به‌عنوان ابزار تنبیه علیه خانواده‌ها رخ می‌دهد؛ مجموعه‌ای از رفتارهای تکرارشونده که در اغلب موارد نقض حقوق شهروندان بلوچ گزارش شده است.
۹. بررسی چرایی تکرار این الگوی خشونت:
بر اساس مجموع گزارشات منتشرشده، هیچ نشانه‌ای از درگیری، حمل سلاح، فرار یا رفتار تهدیدآمیز از سوی این خانواده وجود نداشته است. خودروی آنها در حالت پارک بوده و همین موضوع نشان می‌دهد تیراندازی بدون وجود هیچ دلیل یا ضرورت امنیتی انجام شده است.
پس از وقوع حادثه، نهادهای امنیتی بلافاصله وارد سناریوی فشار برای گرفتن رضایت شدند؛ رفتاری که به‌روشنی نشان می‌دهد نیروهای نظامی کاملاً آگاه بوده‌اند که اقدامشان غیرقانونی و غیرقابل دفاع بوده است.
میزان شلیک، تعداد مرمی‌ها و نوع جراحات نشان می‌دهد که تیراندازی کاملاً عمدی بوده و نه نتیجه اشتباه یا برداشت امنیتی. هیچ نشانه‌ای از حمل سلاح یا رفتار تهدیدآمیز از سوی خانواده ایرندگانی وجود نداشته و از طرف نیروهای نظامی نیز هیچ تلاشی برای توقف یا بازرسی قانونی دیده نشده است. همه قرائن به‌روشنی از «تلاش برای قتل» حکایت دارد.
الگوی قتل نازیلا ایرندگانی و پسرعموی او دقیقاً همان الگوی ثابت و تکرارشونده‌ای است که در قتل سوختبران، کودکان و دیگر مردم غیرمسلح بلوچ دیده می‌شود. بخش قابل توجهی از این وقایع پیش‌تر نیز توسط کمپین حقوق بشر بلوچستان مستندسازی شده و نشان می‌دهد نهادهای نظامی و امنیتی برای کنترل منطقه از خشونت پیشگیرانه استفاده می‌کنند.
وجود افرادی مانند حسین پیری در ارگان‌های نظامی و اداری—افرادی با سابقه بازداشت، شکنجه و کشتن غیرنظامیان نشان می‌دهد که حکومت نه‌تنها از این خشونت‌ها جلوگیری نمی‌کند، بلکه به‌صورت مستقیم در تداوم و گسترش آن نقش دارد.
-پیامدهای اجتماعی و امنیتی رفتارهای خشونت آمیز حکومت:
-تنها چند هفته پس از تیراندازی مرگبار نیروهای انتظامی و آگاهی به سوی این خانواده، رئیس آگاهی خاش حسین پیری توسط گروه جیش‌العدل کشته شد. این رویداد مستقیماً به تیراندازی ۱۶ مرداد به خانواده ایرندگانی، مرتبط بود.
-حدود ۱۱ نفر از بستگان نازیلا ایرندگانی و شهرام نصیری پس از قتل حسین پیری، بازداشت و پس از چند ماه ۶ تن از آنان با وثیقه چند میلیاردی آزاد و دست‌کم ۵ تن از آنان همچنان بلا تکلیف در بازداشت به سر می‌برند.
-مجموع پیامدها و رفتارهای خشونت آمیز حکومت در قبل و بعد از وقایع موجب ایجاد ترس عمومی میان خانواده‌های بلوچ شده است.
پس از شلیک مرگبار به خانواده‌اش بازداشت و تاکنون در وضعیت بلا تکلیف در زندان مرکزی زاهدان قرار دارد.
دیدگاهتان را بنویسید