مقدمه:
این گزارش با هدف مستندسازی تأثیر درگیری‌های مسلحانه بر غیرنظامیان بلوچ تهیه شده است. تمرکز اصلی گزارش بر ثبت نقض حقوق بشر و بررسی پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم این درگیری‌ها بر مردان و زنان غیرنظامی بلوچ در سال ۱۴۰۴ است. هدف از تهیه این گزارش، ارائه شواهد قابل راستی‌آزمایی به سازمان‌های حقوق بشر است تا توجه جهانی نسبت به وضعیت قربانیان جلب شود.
محدوده گزارش شامل بلوچستان است که در سال‌های اخیر شاهد تنش‌های مسلحانه میان حکومت جمهوری اسلامی و افراد و گروه‌های مسلح بلوچ بوده است. تمرکز گزارش بر غیرنظامیان و افراد غیر مداخل در درگیری‌ها است؛ افرادی که در فعالیت‌های مسلحانه شرکت نداشته و آسیب‌های مستقیم و غیرمستقیم ناشی از درگیری‌ها را تجربه کرده‌اند. گروه‌ها و افراد مسلح بلوچ نیز تنها از منظر فعالیت‌های مسلحانه‌شان بررسی می‌شوند و این گزارش به هیچ وجه به دفاع از اقدامات آنها یا تحلیل سیاسی درگیری‌ها نمی‌پردازد.
روش و شیوه کار بر پایه جمع‌آوری اطلاعات قابل راستی‌آزمایی از گزارش های منتشر شده توسط خبرگزاری های رصد بلوچستان، حال وش و رسانک و داده‌های جمع‌آوری و بررسی شده توسط کمپین حقوق بشر بلوچستان است. این گزارش تلاش می‌کند با زبان رسمی، شفاف و بی‌طرفانه، نقض حقوق بشر را ثبت و تحلیل کند و از هرگونه حدس و گمان یا موضع‌گیری سیاسی اجتناب شود.
ذکر و شرح برخی وقایع و نمونه‌ها از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون:
-در تاریخ ۲۹ فروردین ۱۴۰۴ درگیری مسلحانه‌ای میان نیروهای نظامی و فردی به نام ولی‌محمد محمدزهی در منطقه کورین، روستای سورنایی رخ داد. در جریان این درگیری چند تن از نیروهای نظامی کشته یا مجروح شدند و خود ولی‌محمد نیز جان باخت. پس از این واقعه، حدود ۲۵ نفر از روستاهای مختلف اطراف محل درگیری بازداشت شدند. نام و هویت این افراد در گزارش بازداشت‌شدگان کمپین به طور کامل ثبت شده است.
-در روز ۶ مرداد ۱۴۰۴ درگیری گسترده‌ای در محل دادگستری زاهدان میان اعضای گروه جیش‌العدل و نیروهای نظامی رخ داد. این حادثه به کشته و مجروح شدن دستکم بین ۲۳ تا ۳۳ تن طبق آمارهای منتشر شده توسط طرفین درگیر، منجر شده است. هرچند هویت کشته‌شدگان غیرنظامی به طور دقیق مشخص نشد. اما رسانه‌های حکومت در ادعاهای متفاوتی از مرگ یک مادر و نوزاد و پس از آن فقط از مرگ نوزاد و مجروحیت مادر، و در ادعای دیگری از مرگ یک زن ۶۰ ساله خبر دادند. با در نظر گرفتن آمار طرفین درگیر، می‌توان گفت احتمالا غیرنظامیان بلوچ نیز در این واقعه جان باخته‌اند، اما درباره تعداد و هویت آنها اطلاعات هیچ اطلاع کامل و دقیقی در دست نیست.
-در تاریخ ۱۹ مرداد ۱۴۰۴، درگیری دیگری میان نیروهای نظامی و افرادی که در یک مراسم عروسی از سلاح استفاده کرده بودند، رخ داد. این واقعه منجر به کشته، مجروح و بازداشت شدن دستکم ۶ نفر از مردم بلوچ شد. قربانیان این حادثه هیچ سابقه فعالیت در گروه‌های مسلح نداشتند. در جریان درگیری، دو نفر در خودروی حامل سلاح کشته شدند، یک رهگذر در خودروی عبوری جان باخت و دو نفر دیگر ـ یکی از سرنشینان خودروی مسلح و دیگری یک رهگذر ـ مجروح و بازداشت شدند. فرد دیگری نیز که از سرنشینان خودروی عبوری بود، پس از کشته شدن همراهش و در حالی‌که با پلیس تماس گرفته بود، بازداشت شد. رسانه‌ی حکومتی تسنیم تعداد بازداشت‌شدگان را ۴ نفر اعلام کرده است، در حالی‌که از هویت یک فرد دیگر اطلاعی در دست نیست. این موضوع نشان داد که غیرنظامیان و افراد غیر مربوط به درگیری‌های میان حکومت و افراد و گروه‌های مسلح، قربانی مستقیم این درگیری‌ها هستند.
هویت کشته‌شدگان خودروی دارای سلاح: آرمین شهلی‌بر و عدنان دهواری
هویت کشته‌شده در خودروی عبوری و غیر مسلح: عزیزالله دلاوری
هویت مجروح در خودروی دارای سلاح: مبین بزرگزاده
هویت مجروح رهگذر خارج از دو خودرو: شریف بلوچی
هویت فرد تماس‌گیرنده با پلیس در خودروی عبوری و غیر مسلح: میلاد نصرت
-در تاریخ ۲۶ مرداد ۱۴۰۴ نیز درگیری مسلحانه‌ای میان اعضای گروه انصارالفرقان و نیروهای نظامی در نیمروز رخ داد. در این واقعه، یک فرد با هویت ناشناس به شکل خشونت آمیزی بازداشت شد.
-در روز ۵ شهریور ۱۴۰۴، درگیری شدیدی میان اعضای گروه جیش‌العدل و نیروهای نظامی در منطقه چاه‌جمال ایرانشهر (پهره) به وقوع پیوست. در جریان این درگیری، یک رهگذر بلوچ به نام احمد هارونی که در اطراف محل درگیری حضور داشت، بدون ارائه حکم قضایی بازداشت شد.
آمار تفکیک شده‌ی قربانیان غیرنظامیان در درگیری‌های ذکر شده:
کشته‌شدگان غیرنظامی بلوچ:
-در درگیری روز ۶ مرداد ۱۴۰۴ در زاهدان، رسانه‌های حکومت مرگ دستکم ۳ تن (دو زن و یک نوزاد) را گزارش کرده اند. اما هیچ مستندی قابل اثباتی در این باره منتشر نشده و از سوی هیچ یک از طرفین هم مسئولیت کشته شدن غیرنظامیان پذیرفته نشده است. هر کدام دیگری را عامل کشته شدن غیرنظامیان معرفی کرده است. درباره خبر مرگ مادر و نوزاد تناقضات بسیار زیاد و شدیدی از جمله تایید و رد مرگ مادر در گزارشات مختلف دیده می شود.
-در درگیری روز ۱۹ مرداد ۱۴۰۴، در سراوان نیز، یک فرد با هویت عزیزالله دلاوری (رهگذر، در خودروی عبوری) کشته شده است.
-جمع کل کشته‌شدگان غیرنظامی: حداقل ۱ نفر تأییدشده + آمار نامشخص از درگیری دادگستری زاهدان
مجروحان غیرنظامی:
-در درگیری ۱۹ مرداد ۱۴۰۴، در سراوان، شریف بلوچی (رهگذر)، در درگیری میان نیروهای نظامی و افراد مسلحی که از یک عروسی بازمی‌گشتند، مجروح شد.
-جمع کل مجروحان غیرنظامی: ۱ نفر
بازداشت‌شدگان غیرنظامی:
-در درگیری روز ۲۹ فروردین ۱۴۰۴، کورین، دستکم ۲۶ نفر از اهالی روستاهای اطراف محل درگیری بازداشت شدند؛ که هویت آنها ثبت شده است.
-در درگیری روز ۱۹ مرداد ۱۴۰۴، در سراوان، میلاد نصرت -رهگذر، تماس‌گیرنده با پلیس- بازداشت شده است.
-در درگیری روز ۲۶ مرداد ۱۴۰۴، در شهر نیمروز، ۱ نفر با هویت ناشناس به صورت خشونت آمیزی بازداشت شده است.
-در درگیری روز ۵ شهریور ۱۴۰۴، در ایرانشهر (پهره) روستای چاه جمال، احمد هارونی -رهگذر- بازداشت شده است.
-جمع کل بازداشت‌شدگان غیرنظامی در درگیری‌های ذکر شده: دستکم ۲۹ نفر ( ۲۶ نفر در کورین + ۳ نفر دیگر در وقایع بعدی)
ثبت برخی مستندات جمع آوری شده درباره قربانیان:
تصاویر برخی از بازداشت شدگان درگیری کورین و لیست افراد بازداشت شده:
لیست نام و مشخصات افراد بازداشت شده را از اینجا میتوانید ببینید.
تصویر افراد عادی کشته، مجروح و بازداشت شده در درگیری شهر سراوان:
ویدئوی بازداشت خشونت آمیز یک فرد بلوچ از اهالی نیمروز با هویت ناشناس، در درگیری شهر نیمروز:
تصویر فرد عادی بازداشت شده در درگیری شهرستان ایرانشهر (پهره) روستای چاه جمال:
آمار درگیری زاهدان، بنابه نقص و تناقض شدید اطلاعات نیازمند بررسی طولانی و دقیق می باشد.
نتیجه:
بررسی نمونه‌های فوق نشان می‌دهد که در جریان درگیری‌های مسلحانه میان گروه‌ها و افراد مسلح بلوچ و نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی، غیرنظامیان همواره در معرض تهدید و تلفات مستقیم قرار داشته‌اند. اقدامات نیروهای امنیتی، از جمله یورش به مناطق مسکونی، تیراندازی کور به سوی مردم بلوچ و بازداشت بدون حکم قضایی، علاوه بر تلفات جانی، باعث ایجاد رعب و وحشت، تخریب اموال شخصی و اخلال در زندگی روزمره مردم شده است.
این موارد مصداق نقض حقوق بشر و اصول بین‌المللی حقوق بشر، به ویژه حقوق مرتبط با حق حیات، امنیت شخصی، مصونیت از بازداشت خودسرانه، و حفاظت از غیرنظامیان در درگیری‌های مسلحانه است. استفاده از زور فراقضایی، بازداشت‌های بدون تفهیم اتهام، و هدف‌گیری مردم عادی، همچنین می‌تواند در زمره جرایم جنگی و اعمال خشونت غیرقانونی علیه غیرنظامیان قرار گیرد.
پیام اصلی این وقایع این است که استمرار چنین اقدامات و برخوردهای نامتناسب، نه تنها حقوق بنیادین مردم بلوچ را نقض می‌کند، بلکه چرخه خشونت و بی‌اعتمادی میان جامعه و حکومت را تعمیق می‌بخشد. ضرورت دارد که نهادهای بین‌المللی و حقوق بشری، ملاحظات قانونی و حفاظت از غیرنظامیان را در اولویت قرار دهند و فشار مستمر برای تحقیق و پاسخگویی اعمال شود.
دیدگاهتان را بنویسید